Niepożądane Odczyny Poszczepienne (NOP)

Niepożądane odczyny poszczepienne (NOP) – zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia są to objawy medyczne związane czasowo ze szczepieniem. Istnieje wiele przyczyn ich wystąpienia, takich jak...

Działanie szczepionki, kiedy objawy, czy też choroby są wynikiem indywidualnej reakcji organizmu człowieka poddanego szczepieniu na zastosowaną szczepionkę. Można tu wymienić: reakcję miejscową z towarzyszącą jej gorączką w okresie 48 godzin po podaniu DTP a - IPV – Hib, gorączkę i wysypkę 7 – 10 dni po podaniu szczepionki MMR, zapalenie ślinianek w 3 tygodnie po podaniu szczepionki MMR, VAPP po podaniu szczepionki OPV, trombocytopenia w okresie 30 dni po podaniu MMR, reakcję anafilaktyczną po szczepieniu.

Współistnienie objawów lub chorób, które czasowo, ale przypadkowo związane są ze szczepieniem. Przykładowe NOP spowodowane współistnieniem objawów lub chorób: zbieżność czasowa wystąpienia objawów przeziębienia w krótkim okresie po szczepieniu przeciwko grypie.

Błąd szczepienia, na który może składać się wiele przyczyn związanych z nieprzestrzeganiem zaleceń technologicznych przy produkcji, transporcie i przechowywaniu szczepionek oraz błędów techniki wykonywania szczepienia. Do błędów szczepienia zaliczyć można np. zakażenie serii szczepionki przy pakowaniu, nieprzestrzeganie zakresu temperatur łańcucha chłodniczego, czy nieprzestrzeganie aseptyki w punkcie szczepień. Niepożądane odczyny poszczepienne będące następstwem błędów szczepienia to na przykład: zła dawka, podanie szczepionki w złym przedziale czasowym, przeterminowana szczepionka, niewłaściwe przygotowanie szczepionki lub jej rozpuszczenie, zła droga, miejsce lub technika podania, niedozwolone połączenie szczepionek, niewłaściwe przechowywanie szczepionek, a także przechowywanie gotowych szczepionek przez okres dłuższy niż dozwolony, nieuwzględnienie indywidualnych u każdego pacjenta przeciwwskazań do szczepienia.

Klasyfikacja niepożądanych odczynów poszczepiennych zawarta jest w załączniku do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. (poz. 1711) i odnosi się do stopnia ich nasilenia. Odróżnia się tu odczyny:

  • ciężkie– odczyny zagrażające życiu, które mogą wymagać hospitalizacji w celu ratowania zdrowia, prowadzić do trwałego ubytku sprawności fizycznej lub umysłowej, kończą się śmiercią;
  • poważne– charakteryzują się dużym nasileniem objawów w postaci znacznego obrzęku kończyny, silnego jej zaczerwienienia, wysokiej gorączki, ale nie wymagają zwykle hospitalizacji, nie prowadzą do trwałego uszczerbku dla zdrowia i nie stanowią zagrożenia dla życia;
  • łagodne– nie mają szczególnie dużego nasilenia, charakteryzują się występowaniem miejscowego obrzęku kończyny, silnego miejscowego zaczerwienienia lub gorączki.

NOP, których zgłaszanie jest zalecane prze Światową Organizację Zdrowia to:

  • w okresie do 24 godzin od szczepienia:
  • ostrą reakcję nadwrażliwości;
  • anafilaksję;
  • nieutulony płacz;
  • zespół hypotoniczno – hyporeaktywny;
  • wstrząs toksyczny;
  • w okresie do 5 dni od szczepienia:
  • ciężką reakcję miejscową;
  • posocznicę;
  • ropień w miejscu podania;
  • w okresie do 15 dni od szczepienia:
  • drgawki (włącznie z gorączkowymi): 6 – 12 dni w przypadku odry/ MMR, 2 dni   w przypadku DTP;
  • encefalopatię: 6 – 12 dni w przypadku odry/MMR, 0 – 2 dni w przypadku DTP;
  • w okresie 3 miesięcy od szczepienia:
  • ostre porażenia wiotkie (4 – 30 dni dla szczepionych OPV, 4 – 75 dni dla osób ze styczności);
  • zapalenie splotu barkowego (2 – 28 dni po szczepionce zawierającej anatoksynę  tężcową);
  • trombocytopenię (15 – 35 dni po szczepieniu przeciwko odrze/MMR);
  • w okresie 1 – 12 miesięcy od szczepienia BCG:
  • zapalenie węzłów chłonnych;
  • uogólnione zakażenie BCG;
  • zapalenie kości i szpiku kostnego;
  • bez limitu czasowego:
  • przypadki zgonów, hospitalizacji lub inne ciężkie albo niezwykłe zdarzenia.

W ostatnich latach w Polsce rejestrowanych jest około 1000 przypadków wystąpienia niepożądanych odczynów poszczepiennych rocznie. W większości są to odczyny o lżejszym charakterze, niemniej miały miejsce pojedyncze poważne lub ciężkie NOP. Relatywnie największy udział miały odczyny po szczepionkach BCG i DTP. Zawsze jednak należy brać pod uwagę możliwość wystąpienia NOP nawet po zastosowaniu preparatów uważanych powszechnie za bezpieczne i po których odczyny rejestrowane są sporadycznie. Wystąpienie niepożądanego odczynu poszczepiennego w przeszłości nie stanowi przeciwwskazania do szczepień (chyba, że dojdzie do ciężkiego odczynu po zastosowaniu danej szczepionki). Nawet ciężki NOP nie wyklucza szczepienia innymi preparatami. Szczepienie powinno być jednak wykonywane ze szczególnym zachowaniem środków ostrożności, najlepiej w poradni konsultacyjnej szczepień.

Kontakt

Punkt informacyjny: 
tel/fax. (+48 14)612 32 34, 612 39 47, 612 39 58
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

2017  Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Bochni